Krótka odpowiedź: polskiego akcentu w angielskim nie trzeba usuwać w całości. Warto poprawić to, co szkodzi zrozumieniu: słowa czytane tak, jak się je pisze, „singink” zamiast singing, zły akcent wyrazowy, mylone samogłoski i dźwięczne końcówki wymawiane jak bezdźwięczne. TH, wbrew obiegowej opinii, może poczekać na swoją kolej.
Poradniki o polskim akcencie zaczynają zwykle od TH i rzadko mówią, jak bardzo dany błąd szkodzi. Tymczasem polskie badaczki to mierzą, choć nie zawsze wychodzi im to samo. Podaję ich wyniki, a potem własną kolejność.
Zaznaczam, że robię Vocele, aplikację, która ocenia wymowę słowo po słowie, więc mam w tym interes. Uważam, że akcent to pierwsza rzecz, którą ludzie chcą naprawić. Mało kto szuka „rozmówcy AI”. Wielu za to chce wiedzieć, dlaczego od pierwszego zdania słychać, że są z Polski.
Najczęstsze błędy w wymowie angielskiej: które szkodzą najbardziej
Agnieszka Bryła-Cruz w 2016 roku poprosiła 30 Szkotów o ocenę 30 cech polskiego akcentu w nagraniu, w skali od 1 do 5. Oceny od 1 do 3 oznaczały błąd mniej lub bardziej poważny, 4 błąd raczej bez znaczenia, a 5 brak błędu. Tabela pokazuje dziesięć wybranych cech i odsetek ocen od 1 do 3.
| Cecha polskiego akcentu | Odsetek ocen 1–3 (uznano za błąd) |
|---|---|
| Błędy wynikające z pisowni | 96% |
| „k” lub „g” po dźwięku /ŋ/ | 96% |
| Zły akcent wyrazowy | 92% |
| Brak redukcji samogłosek i form słabych | 92% |
| Mylenie /ɪ/ i /iː/ (ship i sheep) | 92% |
| Ubezdźwięcznione końcówki | 69% |
| Drżące „r” | 69% |
| Jasne „l” zamiast ciemnego | 38% |
| Zastępowanie TH innymi głoskami | 35% |
| Brak przydechu po p, t, k na początku akcentowanej sylaby | 35% |
To jedno badanie i jedna grupa słuchaczy, a szkocki angielski ma własne cechy. Autorka sama zastrzega, że części wyników nie da się uogólnić. TH wypada tu nisko, ale Jolanta Szpyra-Kozłowska w hierarchii z 2015 roku (podaję za Martą Nowacką) stawia je wysoko, obok błędów pisownianych, ubezdźwięczniania i akcentu wyrazowego. Z kolei Lingua Franca Core, zestaw cech wymowy opisany przez Jennifer Jenkins z myślą o rozmowach między nierodzimymi użytkownikami angielskiego, dopuszcza zamienniki TH.
Kolejność poniżej jest więc moja. Trzymam się tabeli z dwoma wyjątkami. Drżące „r” omawiam po liście, bo rzadko zmienia znaczenie słowa. TH daję na końcu, bo wyniki badań są tu sprzeczne, a rozmówcy zwykle pomaga kontekst.
1. Słowa czytane tak, jak się je pisze
Polska pisownia dość wiernie oddaje wymowę, więc odruchowo czytamy angielskie litery po kolei. Szpyra-Kozłowska przekonuje, że źle zapamiętane całe słowa utrudniają rozmowę bardziej niż niedokładnie wymówione głoski. Oto przykłady z prac polskich badaczek, w tym z badania Marty Nowackiej wśród 143 studentów pierwszego roku anglistyki:
- comb i bomb: końcowe b jest nieme, a comb brzmi „kołm”, nie „komb” ani „kom”. Słowo comb poprawnie wymówiło 9% studentów.
- steak: czyta się „stejk” (jak stake), nie „stik”.
- surface i palace: końcówka to krótkie „ys”, nie „ejs”.
- recipe: trzy sylaby, „RE-sy-pi”, nie „re-SAJP”.
- firm w brytyjskiej wymowie ma samogłoskę /ɜː/, której w polskim nie ma, a rare to /reə/. Czytanie ich po polsku, jako „firm” i „rar”, to błąd.
To się na szczęście daje naprawić. W badaniu Szpyry-Kozłowskiej i Stasiaka pięcioro 17-latków ze słabą wymową czytało 50 trudnych słów. Na początku poprawnych było 52 z 250 prób, a po około ośmiu tygodniach ćwiczeń, około 10 minut na lekcji, już 188. Grupa była mała, a badani to uczniowie, nie dorośli, ale różnica jest wyraźna. Autorzy zauważyli też, że im bardziej rażący błąd, tym łatwiej go usunąć.
2. Końcówka -ing: „singink”
W polskim /ŋ/ pojawia się prawie wyłącznie przed „k” lub „g”, jak w „bank” czy „ręka”. Dlatego po /ŋ/ dokładamy „k” lub „g” i wychodzi „singink”, „sitink”, „stronk”. Według Bryły-Cruz sam dźwięk /ŋ/, wymawiany osobno, nie sprawia kłopotu. Kłopot zaczyna się, gdy trzeba na nim skończyć i nie dodać „k” ani „g”. Poradniki rzadko o tym piszą, a w tabeli wyżej ten błąd jest na samej górze, z wynikiem 96%.
Zanuć długie „nnng”: tył języka dotyka podniebienia miękkiego, a powietrze idzie przez nos. Pozwól dźwiękowi wygasnąć i dopiero potem opuść język, żeby nie było słychać „k” ani „g”. Przećwicz to na sing, singing, ringing, working, meeting. Na końcu słowa dźwięk ma po prostu wygasnąć. Uwaga na wyjątki: finger, English i longer mają /ŋg/, a think i bank /ŋk/, więc tam „g” lub „k” słychać poprawnie.
3. Akcent wyrazowy i brak redukcji
W polszczyźnie akcent wyrazowy pada prawie zawsze na przedostatnią sylabę, a w angielskim może paść na niemal każdą. W badaniu Nowackiej area poprawnie zaakcentowało 44% studentów. Ten sam nawyk psuje na przykład rhetoric: tu akcent pada na pierwszą sylabę, nie na przedostatnią.
Z akcentem wyrazowym wiąże się redukcja samogłosek. W angielskim wiele nieakcentowanych samogłosek kurczy się do krótkiego, niewyraźnego dźwięku schwa (/ə/). W about pierwsza sylaba to ledwie słyszalne /ə/, a to w going to work skraca się do /tə/. Polskie samogłoski się tak nie redukują, więc każdą sylabę wymawiamy z pełną samogłoską. Brzmi to starannie, ale słuchacz gubi rytm, po którym rozpoznaje słowa.
4. Samogłoski: ship i sheep
Mamy sześć samogłosek ustnych, a angielski około dwunastu prostych. Dźwięki /ɪ/ i /iː/ różnią się i długością, i barwą, ale w polskim długość nie zmienia znaczenia, więc zlewają się pary sheep i ship, teen i tin. Dźwięk /æ/ często wychodzi jak „e”, stąd man i men, bad i bed.
Przy /ɪ/ pomaga polskie „y”: ship jest bliżej „szyp” niż „szip”, a sheep to długie, napięte „i”. Przy /æ/ otwórz usta szerzej niż przy „e”, tak żeby dźwięk wypadł między „e” a „a”.
5. Dźwięczne końcówki: seat i seed
Końcowe spółgłoski dźwięczne tracą u nas dźwięczność: „chleb” mówimy jak „chlep”, a „lód” jak „lut”. Ten nawyk przenosimy do angielskiego, a tam potrafi zmienić znaczenie słowa: pat i pad, ice i eyes, seat i seed.
Pomaga długość samogłoski. Przed końcówką dźwięczną jest dłuższa, więc samogłoskę w seed ciągnij wyraźnie dłużej niż w seat. Mało kto o tym pisze, a Jenkins zalicza skracanie samogłoski przed spółgłoską bezdźwięczną do cech ważnych dla zrozumienia.
6. TH na końcu, ale go nie pomijaj
Głosek /θ/ i /ð/ w polszczyźnie nie ma, więc zamiast /θ/ wstawiamy f, s, t albo c, a zamiast /ð/ w, z, d albo dz. Rozmówca zwykle domyśli się z kontekstu, ale three i tree albo thank i tank to różne słowa. Zacznij od the, this i that, bo pojawiają się niemal w każdym zdaniu.
Co jeszcze poprawić, a co może poczekać
Drżące „r” dostało 69%, tyle co ubezdźwięcznianie, więc warto je złagodzić. Język nie ma uderzać o dziąsła, tylko się do nich zbliżyć. Ciemne „l” w milk może poczekać.
Przydech w pin to trudniejszy przypadek. U Jenkins jest ważny, a bez niego pin może zabrzmieć jak bin. W badaniu ze Szkotami wypadł nisko, co autorka wiąże z tym, że szkocki angielski też ma go niewiele. Jeśli rozmawiasz głównie z osobami, dla których angielski też jest językiem obcym, albo z Anglikami, nie odkładaj go długo.
Pięć minut dziennie: ćwiczenie z parami słów
- Wybierz jeden problem z listy i trzy pary, na przykład seat/seed, pat/pad, ice/eyes.
- Odsłuchaj każde słowo w słowniku z nagraniami.
- Nagraj je osobno, a potem w krótkim zdaniu: This seat is taken.
- Odsłuchaj siebie i wzorzec, jedno po drugim, i zaznacz, co się różni.
- Wróć do tych samych słów za tydzień i porównaj nagrania.
Pojedyncze słowa są łatwiejsze od zdań, bo w zdaniu nie ma czasu na kontrolę i wracają nawyki. A jeśli w rozmowie w ogóle milkniesz, przeczytaj, jak przełamać barierę językową, gdy rozumiesz angielski. Wymowa nic nie da, jeśli słowa nie chcą przejść przez gardło.
Dlaczego w Vocele liczy się historia wyników
Dobry lektor usłyszy twoje błędy i pokaże układ języka lepiej niż jakakolwiek aplikacja. Korepetycje dwa razy w tygodniu to jednak 400–660 zł miesięcznie, a wymowa wymaga częstszych powtórek, niż pozwala na to grafik.
W treningu akcentu Vocele ocenia każde słowo, wskazuje konkretne głoski i podsuwa frazy do powtarzania. W trakcie rozmowy można też sprawdzić wymowę wybranej wypowiedzi. Aplikacja zapisuje wyniki tydzień po tygodniu i to uważam za najważniejsze: pojedynczy wynik to wyrok, a trend to trener.
Aplikacji nie ma jeszcze w App Store. Będzie dostępna tylko na iPhone'a. Płatne plany będą kosztować od 69,99 zł miesięcznie, z trzydniowym okresem próbnym, a w planie Core jest 30 minut oceny wymowy miesięcznie. Pozostałe plany są w cenniku.
Najczęściej zadawane pytania
Czy polski akcent w angielskim to problem?
Sam akcent nie. Można mieć wyraźny polski akcent i być świetnie rozumianym. Problemem są konkretne błędy, przez które słowo brzmi jak inne albo rozmówca musi się domyślać. Warto usuwać te błędy, a nie cały akcent.
Jak pozbyć się polskiego akcentu w angielskim?
Zacznij od słów czytanych tak, jak się je pisze, potem popraw końcówkę -ing, akcent wyrazowy, samogłoski i dźwięczne końcówki, a na końcu TH. Nagrywaj się, porównuj z nagraniem wzorcowym i wracaj do tych samych słów co tydzień. Całkowite usunięcie akcentu to cel dla aktorów.
Jak prawidłowo wymówić TH po angielsku?
Oprzyj czubek języka o górne zęby albo włóż go lekko między zęby i przepuść powietrze. W think struny głosowe nie drgają, w this drgają. Poczujesz to, przykładając palce do krtani. Jeśli wychodzi „t” lub „d”, język uderza zamiast przepuszczać powietrze.
Akcent brytyjski czy amerykański?
Ten, którego słuchasz najczęściej w pracy, w serialach i w rozmowach, bo najłatwiej będzie ci go naśladować. Nie musisz wybierać na zawsze. Większość błędów z tego tekstu jest taka sama w obu odmianach, więc można je poprawiać od razu.
Jak ćwiczyć angielską wymowę bez lektora?
Wybierz dwa podobne słowa, na przykład seat i seed. Nagraj je w zdaniach, odsłuchaj i porównaj ze słownikiem z nagraniami. Lepiej kilka minut codziennie na tych samych słowach niż godzina raz na jakiś czas. Pomaga też narzędzie, które ocenia każde słowo i zapisuje wyniki.